Medisch
Inhoudelijke informatie over de transitie van man naar vrouw of vrouw naar man, staat uitgebreid opgenomen in onze brochures. Deze staan opgenomen op onze pagina info -  eigen uitgaven.


Op deze pagina staan de volgende onderwerpen


Waar kan ik terecht voor een transitie?
(terug naar boven)
Er zijn in Nederland meerdere medische centra waar volwassen die transseksueel zijn een transitie kunnen ondergaan. Dat zijn het VUmc te Amsterdam en het UMCG te Groningen. Kinderen kunnen terecht bij het VUmc te Amsterdam en tot 1 januari 2017 bij het LUMC te Leiden. Leiden is neemt helaas geen nieuwe patiënten meer aan.

In deze centra werken specialisten uit meerdere medische disciplines (psychologen, psychiaters, endocrinologen, gynaecologen, urologen, plastisch chirurgen, etc.) samen in een genderteam. Bij VUmc en UMCG kun je terecht voor je hele traject, te weten: intake, diagnostische fase en geslachtsaanpassende behandeling (hormonen en operaties).

Daarnaast zijn er een aantal vrijgevestigde psychologen of psychologenpraktijken waar je terecht kunt voor de diagnostische fase. Bij de patiëntenorganisatie bekende psychologen zijn:

  • Psycho Informa Instellingen
  • Psychologenpraktijk van der Vaart
  • Bas Fels Psychotherapiepraktijk
  • Genderteam Zuid Nederland (kinderen en volwassenen)
  • Jeugd en relatie psychotherapie
  • Stichting Lentis (tot 23 jaar)

    Deze psychologen werken veelal samen met endocrinologen en chirurgen voor de geslachtsaanpassende behandeling (zoals: Den Haag, Amsterdam Slotervaart, maar ook ziekenhuizen in het buitenland, zoals: België, Duitsland, Thailand.
    In tegenstelling tot bij een genderteam, waar de behandeling meestal geheel in hetzelfde ziekenhuis plaats vindt, zul je bij behandeling door een vrijgevestigde psycholoog vaak met meerdere ziekenhuizen te maken krijgen, soms zelfs in het buitenland. Informeer aan het begin van je behandeling naar hoe het traject eruit ziet, wat je aan begeleiding kunt verwachten, hoe de verwijzing naar de behandelend artsen er uit ziet en welke onderdelen van je transitie je zelf moet regelen.


Wat is de transitie en hoe verloopt die? (terug naar boven)
Als je een transitie wilt ondergaan kun je je aanmelden bij een van de genderteams. Er geldt bijna altijd een wachttijd van enige maanden tot een jaar of soms nog langer, (zie het hoofdstuk wachttijden op deze pagina). De stappen die doorlopen worden zijn vastgelegd in een protocol.

Na een intake of screening volgt de diagnostische fase die bestaat uit een aantal psychologische en lichamelijke onderzoeken en maandelijkse gesprekken met een psycholoog. Het aantal gesprekken verschilt van geval tot geval. Op het moment dat de psycholoog van mening is dat daadwerkelijk sprake is van de diagnose ‘genderdysforie’ brengt hij het ‘specifieke’ geval in, in het medische team (genderteam). Dit team besluit of er tot de geslachtsaanpassende behandeling wordt overgegaan.

Na het besluit van het team kun je aan het lange traject van de transitie fase beginnen. Je wordt onderzocht door de endocrinoloog en begint met crosssexhormonen en de sociale transitie. Dat betekent dat je moet gaan leven in de rol van het gewenste geslacht, als je dat nog niet deed. Regelmatig heb je overleg met je psycholoog en is er bloedonderzoek naar je hormoonwaarden. Na ongeveer een jaar kun je beginnen met de geslachtsveranderende operaties. Hierover wordt overigens weer een besluit genomen door het medische team (genderteam).
Operaties waar je aan kunt denken zijn:

Voor vrouw-naar-man transseksuelen:
1. verwijdering van de borsten
2. verwijdering baarmoeder, eierstokken en eventueel vagina
3. een genitale operatie

Voor man-naar-vrouw transseksuelen:
1. de genitale operatie
2. eventuele borstvergroting (deze operatie wordt momenteel alleen in heel incidentele gevallen vergoed door de zorgverzekeraar)
3. eventuele aangezichtscorrecties
4. eventuele stemoperatie
5. eventuele adamsappelcorrectie


Belangrijke info voor transvrouwen die in aanmerking komen voor een genderbevestigende operatie: Mag je beginnen met de vrouwelijke hormonen en kom je in aanmerking voor een genderbevestigende operatie, dan is het belangrijk om te weten of je de genitale-zone moet laten ontharen of juist niet; permanent ontharen kost veel tijd en laat beginnen kan uitstel van de operatie betekenen. Lees er meer over in onze brochure man-naar-Vrouw op de pagina INFO

Al voor of tijdens de transitie is het mogelijk de voornaamswijziging en geslachtsaanpassing op de geboorteakte te laten doorvoeren (zie bij juridische vragen).

Voor verdere informatie zie de door de patiëntenorganisatie geschreven brochures onder 'Info'.

Informatie over de behandeling bij kinderen vind je bij het thema genderkinderen op onze website.

Wachttijden (terug naar boven)
Helaas hanteren de verschillende genderklinieken en de vrijgevestigde psychologen vaak (lange) wachttijden en/of wachtlijsten, zowel na de aanmelding als tijdens de transitie. Hieronder volgt nadere informatie per organisatie. Onderstaande wachttijden zijn altijd een momentopname (de stand van zaken in december 2015). Laat je bij aanmelding goed informeren omdat wachttijden kunnen veranderen, ze kunnen zowel korter als langer worden.

Genderteams:

  • VUmc: publiceert de actuele wachttijden op haar website .
  • UMCG: publiceert de wachttijden ook op de eigen website. De wachttijd is thans1,5 jaar.

Vrijgevestigde psychologen:

  • Psycho Informa Instellingen: tot intake 3 à 4 maanden, behandeling start direct daarna indien de afspraken al bij de aanmelding worden ingepland.
  • Psychologenpraktijk van der Vaart: Afhankelijk van de psycholoog van 1 tot 3 à 4 maanden. Intake kan mogelijk eerder.
  • Bas Fels Psychotherapie: 1 week voor intakegesprek en vervolgens 1 week voor eerste therapeutische gesprek
  • Jeugd en relatie psychotherapie: gemiddeld 3 weken, behandeling start direct daarna.

Opgemerkt wordt dat volgens informatie van de zorgverzekeraars behandelaars binnen afzienbare tijd mensen de behandeling moeten geven waar ze voor zijn gediagnosticeerd. Deze afspraken zijn, volgens de zorgverzekeraars, met de genderklinieken gemaakt er zijn echter nog geen richttijden vastgesteld. Zijn de wachttijden voor een behandeling erg lang, dan moet de zorgverzekeraar formeel ervoor zorgen dat je toch een behandeling kunt ondergaan. Heb je het gevoel dat je heel erg lang moet wachten, langer dan anderen die in het traject zijn, wend je dan ook tot je zorgverzekeraar met het verzoek ervoor te zorgen dat je binnen afzienbare tijd voor behandeling in aanmerking komt.

Alle GGZ instellingen en vrijgevestigd psychologen en psychiaters moeten vanaf 1 april 2016 de wachttijden voor hun patiënten openbaar maken. Een wachttijd langer dan 6 weken wordt als te lang aangemerkt. Vooral gespecialiseerde instellingen halen die wachttijd veelal niet.

Kan/mag mijn huisarts crosssex hormonen voorschrijven? (terug naar boven)
In principe is het antwoord: 'ja', maar.... De standaardmedicatie voor man-naar-vrouw transseksuelen bestaat uit een combinatie van geneesmiddelen die een huisarts ook voor andere aandoeningen kan voorschrijven, hetzelfde geldt voor vrouw-naar-man transseksuelen. Huisartsen zijn meestal wel op de hoogte van de (bij)werkingen voor de aandoeningen waarvoor deze medicijnen zijn ontwikkeld, maar vaak zijn ze niet bekend met het voorschrijven van deze middelen aan transseksuelen. Enkele van de bijwerkingen van deze middelen zijn juist voor transseksuelen van belang. De middelen worden dan gegeven met een andere bedoeling dan waarvoor ze zijn ontwikkeld. De meeste huisartsen zijn onbekend met transseksuelen en zullen daarom terughoudend zijn met de verstrekking van crosssex hormonen en meestal beginnen ze er in principe niet aan. Voor de huisarts zal de reden waarom je naar hem komt zeker meewegen. De huisarts zal onderzoeken waarom je voor hormonen bij hem komt? Ben je afgewezen door het genderteam? Dan zal er geen huisarts zijn die jou hormonen geeft. Het is echter wel een mogelijke oplossing voor genderdysfore mensen die zich tussengender voelen en geen hormonen voorgeschreven kunnen krijgen via het genderteam. Wil je op eigen houtje dokteren? Of duurt het je te lang bij het genderteam? Ook dit zal je huisarts willen weten. Dus je zult hem moeten overtuigen van jouw wensen en van het feit dat het goed voor jou zal zijn. Als er geen psychologische diagnose heeft plaatsgevonden, is het risico groter dat je met de lichamelijke, psychologische en sociale gevolgen niet goed kunt omgaan. Wie gaat jou bij het hormoongebruik begeleiden? Verder mis je wel een uitgebreid bloedonderzoek, urineonderzoek en botdichtheidsmetingsonderzoek zoals in het VUmc of het UMCG wordt uitgevoerd. Tenzij je huisarts dit natuurlijk ook allemaal regelmatig laat onderzoeken. De huisarts is echter niet goed op de hoogte van de veranderende bloedwaarden en waar hij die precies op moet controleren en letten.

Kan ik niet gewoon crosssex hormonen bestellen via internet, of van een vriend(in) gebruiken? (terug naar boven)
Soms horen we dat mensen zelfstandig starten met crosssex hormonen. Maar weet je wel welke gezondheidsrisico's het gebruik van crosssex hormonen met zich meebrengen? Als je geen hoge bloeddruk hebt, geen hartklachten, nier- of leverproblemen of trombose hebt (gehad) en geen verhoogd cholesterol hebt, kortom als je goed gezond bent, dan zullen er waarschijnlijk minder gezondheidsrisico's zijn, mits je voldoende beweging neemt. Maar je mist wel een uitgebreid bloed-, urine- en botdichtheidsmetingsonderzoek zoals in het VUmc of het UMCG wordt uitgevoerd voordat je met deze hormonen start en gedurende de tijd dat je deze hormonen gebruikt. Dat betekent dat er geen 0-meting is en er ook niet bijgestuurd kan worden. Het gebruik van crosssex hormonen heeft onomkeerbare lichamelijke gevolgen en kan gevolgen hebben voor je vruchtbaarheid. Als je er toch aan wilt beginnen, bereid je er dan goed op voor en informeer je uitgebreid over de werking en de bijwerkingen, maar realiseer je wel dat je bij problemen moeilijk hulp zult krijgen. |

Osteoporose of botontkalking (terug naar boven)
Omdat osteoporose meer is dan alleen een ontkalking van het bot wordt in dit artikel de term osteoporose gebruikt. Een van de aandachtspunten in de gezondheid voor vooral transvrouwen is de preventie, het voorkomen, van botontkalking. Transmannen nog niet afhaken, ook voor jullie staat in dit artikel belangrijke informatie. Dat dit een belangrijk aandachtspunt is komt wel naar voren uit Belgisch onderzoek van de universiteit van Gent. Uit dit onderzoek blijkt dat transvrouwen bij aanvang van hun transitie een lagere botdichtheid hebben dan de cis-mannen waarmee ze zijn vergeleken. Ook hebben ze een lagere spiermassa. 16% van deze transvrouwen die zich aanmelden voor de transitie hebben osteoporose, dat is vier keer zo vaak als bij de rest van de bevolking. Gronings onderzoek laat een vergelijkbaar beeld zien. Daar wordt bij 22% van de transvrouwen osteoporose gevonden.

Het standaard advies om meer te bewegen en melk te drinken is een wat mager advies. Er valt in de preventie wel wat meer te doen dan dat. Osteoporose is vooral vervelend als er breuken gaan optreden in de wervels. Deze breuken herstellen niet. Het gevolg is ingezakte wervels en daardoor chronische pijn. Voorkomen is dus beter dan genezen, immers osteoporose valt niet meer te genezen. Een uitgebreid artikel over osteoporose kun je hier downloaden.


Vruchtbaarheid: het invriezen va
n ei- en zaadcellen bij geslachtsaanpassende operatie
(terug naar boven)
Bij operatie van transgenders worden vaak de testikels of ovaria verwijderd. Dat betekent dat door deze medische ingreep de vruchtbaarheid wordt verloren. Veel transgenders hebben echter een kinderwens. Sinds kort komt dan ook steeds vaker de vraag naar voren of geslachtscellen kunnen worden ingevroren (voor eventuele vergoeding zie de pagina zorgverzekering), zodat deze op een later moment kunnen worden gebruikt). Reeds aan het begin van de transisitie moet nagedacht worden over een eventuele kinderwens.

Bij transmannen zijn er meerdere mogelijkheden om een kind te krijgen:
Het behouden van de baarmoeder en eierstokken, tijdelijk stoppen met de testosteron, zwanger worden en een kind baren en daarna weer starten met testosteroninname.
Het invriezen van eicellen voordat met hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van testosterron.
In dit geval zal een vrouw/draagmoeder een IVF-achtige behandeling moeten worden ondergaan om een kind te krijgen. Dit is een dure, ingrijpende behandeling.
Het invriezen van een deel van de eierstok voordat met testosteron wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van testosteron.
Deze ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen. Op dit moment kan een eierstok alleen nog teruggeplaatst worden bij de persoon zelf. Bij deze techniek hoopt men dat in de toekomst andere toepassingen mogelijk zijn.

Bij transvrouwen zijn er meerdere mogelijkheden om semen af te nemen, voordat de testis zijn verwijderd:
Semen via een zaadlozing afnemen en invriezen voordat met de hormonen wordt begonnen (dit is een niet zo dure behandeling).
Indien reeds met vrouwelijke hormonen is gestart, tijdelijk stoppen met de hormonen (3 - 6 maanden) waarna de ontwikkeling van spermacellen weer op gang komt.
Het aanprikken van de testis voordat met vrouwelijke hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik van vrouwelijke hormonen.
Het afnemen van weefsel uit de testis en invriezen voordat met de vrouwelijke hormonen wordt begonnen of na een tijdelijke stop van het gebruik vrouwelijke hormomen.
Deze semen kunnen worden gebruikt om een vrouwelijke partner te insemineren of een draagmoeder te insemineren.

Heb je een kinderwens? Of weet je dat nog niet? Laat je tijdig goed informeren door de deskundige artsen op dit gebied over de mogelijkheden nu en de verwachte mogelijkheden in de toekomst.


Wat kun je doen als je niet tevreden bent met de behandeling door een zorgverlener?
(terug naar boven)
Sinds 2017 is de wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) van kracht. Op basis van deze wet moet elke zorgverlener (tandarts, huisarts, ziekenhuis) een klachtenfunctionaris hebben en aangesloten zijn bij een geschillencommissie. Patiënten met een klacht kunnen gratis terecht bij de onafhankelijke klachtenfunctionaris van de zorgaanbieder. Deze kan bemiddelen, de klacht behandelen en hierover een advies uitbrengen aan de zorgverlener. Is de klacht hiermee opgelost, dan is het klaar. Is de patiënt niet tevreden met de geboden oplossing dan kan hij van zijn klacht een geschil maken en dat voorleggen aan de onafhankelijke geschilleninstantie waarbij de zorgverlener is aangesloten. Die instantie doet een uitspraak waaraan beide partijen zich moeten houden. De patient kan eer ook voor kiezen naar de rechter te stappen. Zorgverleners moeten informatie over hun klachtenregeling op hun website zetten.