*Neurodiversiteit betekent dat iemands brein anders werkt dan wat de maatschappij als de norm ziet. Mensen die neurodivergent zijn kunnen bijvoorbeeld autisme, ADHD of dyslexie hebben.  

Caya (die/diens) heeft sinds 2022 een officiële diagnose ADHD. “Het was een hele fijne bevestiging van wat ik al die jaren al wist”, vertelt die. Maar daarna volgt ook een rouwproces, waarin Caya terugkijkt op diens leven zonder diagnose. “Al die jaren heb ik gestruggled terwijl dat niet, op die manier, nodig was geweest.” Die heeft ook een sterk vermoeden dat die autisme heeft, al heeft die daar geen diagnose voor. 

Interesse in relaties 

Als kind heeft Caya al een grote interesse in daten en relaties. Die leest veel romantische verhalen en kijkt veel romcoms. Caya: “Ik was vroeger al echt een hopeless romantic, al noem ik het liever een hopefull romantic.” Naarmate die ouder wordt, komt die er steeds meer achter dat het beeld dat door allerlei media verspreid wordt over relaties niet overeenkomt met de werkelijkheid. “Dan kom je erachter dat al die fictieve verhalen helemaal niet realistisch zijn en dan moet je je hele brein resetten. Het is juist niet gezond als je je voelt zoals de personages in dat soort films.”  

De interesse in daten en relaties groeit verder. Caya verdiept zich steeds meer in psychologie en kijkt bijvoorbeeld video’s van het YouTube-kanaal Psych2Go over daten, relaties en neurodiversiteit. Caya gaat al die verschillende dingen combineren: “Het leek me interessant om te kijken hoe daten en relaties zijn voor mensen met een neurodivergent brein.”  

Duidelijkheid is belangrijk 

Dat daten en relaties anders kunnen zijn voor mensen met een neurodivergent brein, daar kan Caya over meepraten. “Ik heb veel duidelijkheid nodig van iemand. Anders weet ik bijvoorbeeld echt niet zeker of diegene me leuk vindt of juist niet.”, vertelt die. Deze directheid kan heel prettig zijn. “Als mensen heel direct zijn, is dat ook heel leuk. Wat is nou leuker dan iemand die zegt tegen je zegt: ‘ik vind je super leuk en ik wil er helemaal voor gaan’? Dat is voor iedereen heel fijn, hoe je brein ook werkt.”  

Ook in eerdere relaties merkte Caya dat diens neurodivergentie invloed had op hoe die met een partner omging. Zo kon die veel waarde hechten aan de manier waarop alledaagse dingen gebeurden. Hoe iemand de groenten snijdt, hoe de afwas wordt gedaan of wanneer die wordt opgeruimd: het zijn kleine dingen die voor Caya soms belangrijk konden zijn. 

Achteraf kijkt die daar anders naar. “Ik denk nu wel eens: was dat nou nodig om daar zo bovenop te zitten?” Caya herkent daarin ook een vorm van perfectionisme. “Er is een verschil tussen feedback geven en er echt heel erg bovenop zitten. Dus daar heb ik wel veel van geleerd: ik mag ook iets meer een stapje terugnemen en gewoon iemand hun eigen ding laten doen.” 

Daarnaast ervaart Caya dat neurodivergente mensen emoties soms intenser kunnen beleven. Het is voor die belangrijk dat een partner daar begrip voor heeft en steun kan bieden. “Ik heb wel gemerkt dat het voor mij echt niet werkt als iemand zegt: ‘Oh, stel je niet aan’.” 

Non-binair en daten 

Niet alleen diens neurodivergentie speelt een rol in hoe Caya daten ervaart. Ook het non-binair zijn heeft invloed op diens ervaringen. In een eerdere relatie met een cisgender heteroman merkte Caya al snel dat die het niet prettig vond om ‘vriendin’ genoemd te worden. “Ik wilde graag dat hij me partner noemde.” Dat bleek voor diens toenmalige partner lastig, omdat hij bang was dat anderen daardoor zouden denken dat hij niet hetero was. “Toen dacht ik: who cares? Hij blijkbaar wel.” 

Caya heeft inmiddels besloten geen cisgender heteromannen meer te daten. Die merkt dat sommige van hen Caya toch als vrouw blijven zien en traditionele ideeën over daten en relaties hebben. “Dit wordt dan niet uitgesproken, er worden gewoon aannames gedaan en die brengen ze dan in de praktijk. Daar hou ik helemaal niet van.” 

Op dit moment staat het daten voor Caya even op een laag pitje. Die heeft de afgelopen twee jaar veel gedatet, maar is momenteel vooral bezig met diens eigen genderidentiteit en een mogelijke medische transitie. “Ik denk dat ik eerst maar gewoon even ga kijken hoe dat überhaupt gaat, want dat gaat natuurlijk ook van alles met me doen.” Dankzij diens queer en transgender omgeving kan Caya veel ervaringen van anderen horen en vragen stellen hierover. 

Communicatie 

Caya ziet verschillende positieve kanten aan neurodivergent zijn binnen een relatie, vooral op het gebied van communicatie. “Ik denk dat veel minder mensen elkaar voor de gek zouden houden als iedereen zo eerlijk en direct zou communiceren.” Het is belangrijk dat mensen eerlijk zijn over hun intenties en waar zij naar op zoek zijn tijdens het daten of in een relatie. 

Daarnaast ervaart Caya dat er meer creativiteit en spontaniteit kan zijn, evenals gesprekken die van de hak op de tak gaan. “Gesprekken gaan echt alle kanten op. Je kan bijvoorbeeld in een paar uur de hele wereldproblematiek hebben besproken. Je praat heel makkelijk met elkaar.” 

Neurodaten 

Caya is het Instagramaccount Neurodaten begonnen, om aandacht te vragen voor het feit dat standaard datingadviezen niet voor iedereen werken. “Je brein werkt gewoon anders en dat vraagt om een andere aanpak.” 

Volgens Caya hoeft daten niet te voldoen aan de verwachtingen die de maatschappij eraan stelt. Er is geen vaste manier waarop je zou moeten daten en ook geen verplicht doel om een relatie te vinden. “Je kan allerlei verschillende soorten datedoelen hebben. Er hoeft geen schaamte te zijn over mensen die heel veel relaties hebben gehad, bijvoorbeeld vaak seks hebben met mensen, of mensen die juist nog helemaal geen ervaring hebben.” 

Als je doel alleen is om één keer op date te gaan, is dat volgens Caya al genoeg. “Er ligt vanuit de samenleving veel druk op een relatie vinden. Maar ik heb zelf gemerkt dat dat helemaal niet fijn is als doel. Je hebt geen invloed op die uitkomst, alleen op het proces.” 

Caya wil vooral dat neurodivergente mensen zichzelf de ruimte geven om daten op hun eigen manier aan te pakken. “Je mag jezelf echt toestaan om dingen anders aan te pakken dan mensen in je directe omgeving. Je mag dingen op jouw manier doen en laat je niet door andere mensen vertellen dat dat fout is.”