Peter (meestal hij/hem, soms zij/haar) 

Peter (61) omschrijft zijn genderidentiteit als bi-gender, genderfluïde met een sterkere vrouwelijke component. Dit betekent dat hij twee verschillende genders heeft, deze wisselen door de tijd heen en hij zich vaker vrouwelijk dan mannelijk voelt. Daarom gebruikt hij ook zowel de naam Peter als Miriam. In dit artikel heeft hij ervoor gekozen om met Peter en hij/hem aangesproken te worden. Hoe spreek je iemand aan wiens genderidentiteit wisselt? “Normaal gesproken kan je me aanspreken met hij/hem, maar in mijn vrouwelijke expressie vind ik het prettig als de voornaamwoorden zij/haar worden gebruikt. Het is dus afhankelijk van hoe ik me op dat moment uit.”  

Peter weet al op zesjarige leeftijd dat hij anders is, maar stopt dat weg door een negatieve ervaring. “Iemand heeft me toendertijd in de kleren van mijn zusje gezien en reageerde daar niet positief op. Als reactie daarop heb ik dat deel van mezelf in de kofferbak gestopt en ben ik me juist mannelijker gaan gedragen om het te camoufleren.” In de puberteit wordt zijn dysforie steeds groter en trekt hij steeds vaker de kleding van zijn zussen aan. “Ik deed dat stiekem, omdat ik bang was voor negatieve reacties en ik me schaamde. Ik was toen ook van mening dat dit niet paste bij mijn geloof en God het afkeurde. Door het verstoppen en de daarbij horende spanning van ontdekt worden, werd het verkleden een verslaving”, vertelt hij. 

“Rond mijn 53e leeftijd was ik de grip totaal verloren en heb ik hulp gezocht bij een lhbti-therapeute.” Dit helpt hem veel. “Binnen een paar maanden was ik in staat te accepteren wie ik volledig ben en kon ik tevreden en zonder schaamte naar mezelf in de spiegel kijken.” Het verslavende aspect verdwijnt door de acceptatie als sneeuw voor de zon en is ook nooit meer teruggekomen. Zijn christelijke geloof speelt een belangrijke rol bij zijn zelfwordingsproces, vertelt Peter. “Mijn ervaring is dat God me hier doorheen heeft geleid met de uitnodiging ‘Kom zoals je bent.’” 

Het was even zoeken om de juiste termen voor zijn genderidentiteit te vinden, omdat het gender van Peter fluïde is. Het was een belangrijk moment toen die zoektocht afgerond was, vertelt hij. “Ik merkte daardoor dat ik niet de enige was en kon zaken ook beter plaatsen.”  

Peter merkt vaak dat mensen zijn genderidentiteit moeilijk begrijpen, omdat ze niet gewend zijn om buiten de binaire genderhokjes te denken. Als hij het bijvoorbeeld over zijn vrouw-zijn heeft, volgen er vaak ‘maar’-opmerkingen: ‘maar je bent toch ook vader’, ‘maar je drinkt toch ook bier met je vrienden.’ “Voor mij voelt dat als een afwijzing van wie ik ben en van de strijd die ik voer. Tot voor kort rationaliseerde ik zulke opmerkingen door te stellen dat het gewoon lastig te begrijpen is voor een ander en dat diegene het vast goed bedoelt. Ik merkte echter dat ik na zo’n gesprek erg geraakt was en de dysforie gelijk toenam en soms dagenlang piekte.” Hij bedacht een metafoor om aan anderen uit te leggen wat voor impact zo’n opmerking op hem heeft: de metafoor van het wolfskind. Dit wolfskind is na de geboorte niet in een menselijke sociale omgeving opgegroeid. Als het wolfskind later gevonden wordt, start het mens zijn. Het kind begint te beseffen wat het echte leven is, maar heeft vaak moeite om de aangeleerde wolvengewoontes los te laten en de nieuwe menselijke gewoontes aan te leren. “Zo zie ik ook mijn zelfwordingsproces.  Als dan iemand iets tegen me zegt in de trant van ‘maar je was toch man en dat ging toch goed?’ dan zegt die persoon eigenlijk tegen het wolfskind ‘maar je was toch wolf en dat ging toch goed?’. Maar toen ik wolf (lees man) was, was ik aan het overleven. Door zo’n uitspraak word ik niet alleen niet erkend als mens (lees vrouw), maar ook weer teruggeduwd in het overleven.” Tegenwoordig geeft hij in een gesprek aan dat de ‘maar’-opmerkingen hem raken en legt hij aan de hand van de metafoor uit waarom.  

Peter kiest er bewust voor om niet in lichamelijke transitie te gaan en probeert de dysforie vooral te bestrijden met een sociale transitie. Laatst voelde hij voor het eerst gendereuforie, het tegenovergestelde van dysforie. “Ik voelde me in mijn vrouwelijke expressie helemaal zen. Je één voelen tussen lichaam en ziel, is wel een goede manier om gendereuforie te omschrijven. Je ervaart eindelijk rust en vrede.”  

Al met al voelt hij zich nu een stuk beter dan vroeger. “Mijn relatie met veel mensen is sterker geworden, ik zit beter in mijn vel en mijn huwelijk staat ondanks de vele stormen nog steeds fier overeind. Met dank aan mijn geweldig sterke en liefdevolle vrouw. Er is nog een weg te gaan, maar ik voel sinds een paar jaar eindelijk dat ik echt leef en dat de zon schijnt.”  

Gabi (hen/hun, die/diens, dee/dem/dijr) 

Gabi (24) vertelt aan de buitenwereld dat die non-binair is, maar eigenlijk passen de termen genderfluïde, autigender en xenogender beter bij dem. Genderfluïde betekent voor Gabi dat hun gender door de tijd heen veranderd. De andere twee labels zijn gekoppeld aan diens neurodiversiteit. Over autigender vertelt dee het volgende: “Mijn brein snapt gender niet op dezelfde manier als de meerderheid van de mensen dat doet. Ze zeggen dingen die voor mij helemaal niks met gender te maken hebben.” En xenogender: “Dit is een verlenging van autigender, omdat dingen die ik met gender zou associëren niet typische vrouwelijke of mannelijke eigenschappen zijn. Mijn gender voelt bijvoorbeeld alsof het verbonden is met de ruimte, met sterren en sterrenstelsels. Ik kan dat gevoel niet echt uitleggen, maar zo ervaar ik dat nu eenmaal.”  

Omdat Gabi gebruik maakt van een aantal microlabels, zegt hen in het dagelijks leven meestal dat die non-binair is. “Dit zorgt vaak al voor problemen bij mensen die niet weten wat non-binair betekent. Dus meestal stop ik daar met het uitleggen van mijn gender, want als deze term al te veel is, ga ik niet uitleggen met welke specifiekere labels ik me identificeer.” Als hen in gesprek is met iemand die iets meer afweet van queer identiteiten, vertelt die wel dat die genderfluïde is. 

In het dagelijkse leven denkt dee niet veel na over hun gender. “Ik gebruik de labels vooral als een manier om mijn ervaringen beter te begrijpen en me beter tot anderen te kunnen verhouden. In het bijzonder helpen de microlabels me om me minder vervreemd te voelen”, vertelt die. Ondanks dat Gabi weinig andere mensen kent die dezelfde genderidentiteiten hebben, helpt het hen toch om te weten dat die niet alleen is. “Ik heb deze labels niet bedacht, maar online gevonden. Dat betekent dat iemand anders zich op een bepaald moment hetzelfde voelde als mij.”  

Gabi komt oorspronkelijk uit Polen, maar woont inmiddels al een aantal jaar in Nederland. De verhuizing heeft veel positieve impact gehad op diens leven, vertelt dee. “Wanneer ik mezelf voorstelde aan anderen, associeerde niemand me met het gender waarmee ik geboren ben. Dat was echt belangrijk, want voor het eerst in mijn leven konden anderen mij zien op een manier die overeenkomt met hoe ik me voel.” Dijr ouders weten dat hen non-binair is, maar kennen diens andere genderidentiteiten niet. Dit was een bewuste keuze voor Gabi. “Non-binair uitleggen koste al veel tijd en energie, genderfluïde of de andere labels zouden het alleen maar meer ingewikkeld maken. Hoe ze me nu behandelen, als een non-binair iemand, is goed genoeg.”  

Iedereen ervaart gendereuforie op een andere manier, maar volgens Gabi hebben niet alleen trans personen er ervaring mee. Iedereen ervaart het, maar dan vaak zonder dat ze het doorhebben. “Als je als vrouw feminiene dingen leuk vindt en je draagt een mooie jurk waar je je goed in voelt, dan is dat gevoel gendereuforie.” Gabi ervaart vaak gendereuforie met hun haar of een oufit. “Ik heb een mullet en kan daardoor lang haar hebben, maar als ik het vastbind heb ik kort haar. Dit helpt met genderfluïde zijn, omdat ik makkelijk mijn haar kan veranderen en het daardoor beter bij verschillende genderexpressies past.” Gendereuforie heeft voor dee vooral te maken met de perceptie van anderen en minder met diens eigen gevoel van gender. “Ik voel me altijd non-binair, wat ik ook aan het doen ben of wat ik ook aan heb.”