Wie in Nederland wettelijk gezien niet als vrouw of man geregistreerd wil staan, maar als onbekend, moet hiervoor een gerechtelijke procedure starten. Samen met een advocaat stuur je allerlei stukken op naar de rechtbank, zoals een kopie van jouw geboorteakte. Vaak vindt er daarna een zitting plaats bij de rechtbank, waarbij jij en de advocaat aan de rechter kunnen uitleggen waarom jij niet als vrouw of man geregistreerd wil staan. Na de uitspraak moet je nog drie maanden wachten en daarna kan je jouw nieuwe identiteitsbewijs aanvragen, met daarop geen V of M, maar een X. Het gehele proces kan zomaar een jaar tot anderhalf jaar duren.

Lieve Govers (22) is een van de 330 mensen met een X op hun paspoort en heeft bovenstaand proces in 2024 doorlopen. “Ik ging googelen naar advocaten die ervaring hebben met deze procedure, en kwam toen al heel snel bij de site van Kim Smienk uit. Zij is een van de bekendste advocaten op dit gebied”, vertelt die. Lieve stuurt Smienk een mail en ze maken via videobellen kennis met elkaar. “In dat gesprek legde Kim meer uit over hoe het proces eruit zou gaan zien, wat voor documenten ze van mij nodig had en dat ik in aanmerking zou komen voor een subsidie.” Voor mensen bij wie het inkomen onder een bepaalde norm zit, betaalt de Raad voor de Rechtsbijstand het grootste gedeelte van de rechtszaak. Mensen in de bijstand hoeven niks te betalen, voor anderen liggen de kosten tussen de €266 en €1.200. “Kim heeft de subsidie voor mij aangevraagd, ik hoefde daar zelf niks voor uit te zoeken, dat was super fijn.”

Stukken opsturen

Na het gesprek schrijft Lieve een brief aan de rechter, waarin die diens verzoek om een X uitlegt. Het schrijven van deze brief is geen verplichting, maar kan helpen de rechter een beeld te geven over waar iemand tegenaan loopt. Lieve leest een stuk voor uit diens brief: “Het krijgen van een X in mijn paspoort zou voor mij van onschatbare waarde zijn. Door het krijgen van een X kan ik ervoor zorgen dat ik door instanties juist benaderd en aangesproken wordt, hoef ik me niet meer te schamen als ik mijn ID moet laten zien en kan ik eindelijk gaan leven als mezelf. Als ik eraan denk dat ik ergens volgend jaar echt een paspoort in handen heb met een X erop, springt mijn hart over van geluk. Ik word van dat idee zo ongelofelijk blij, opgelucht en trots.”

Naast deze brief stuurt Lieve ook een kopie van diens geboorteakte, identiteitsbewijs en deskundigenverklaring naar Smienk. Dit laatste is niet verplicht om op te sturen, maar het geeft Lieve rust om aan de rechter te laten zien dat een deskundige diens genderidentiteit erkent. “Een week voordat ik de zitting had, werd de deskundigenverklaring plots toch een verplichting bij de rechtbank in Overijssel. Ik ben heel blij dat ik dus toch mijn deskundigenverklaring had meegestuurd, anders weet ik niet of de zitting door had kunnen gaan.”

De zitting

In juni 2024 stuurt Smienk de stukken van Lieve en een juridische onderbouwing van diens verzoek naar de rechtbank in Overijssel, en in december vindt de zitting plaats. “Kim vertelde dat ik langer moest wachten op de zitting dan andere mensen.” Op de website van Kim Smienk valt te lezen dat er een groot verschil is tussen de verschillende rechtbanken wanneer er een reactie komt op het verzoekschrift. Sommige rechtbanken reageren al na twee weken, terwijl andere rechtbanken een halfjaar of langer nodig hebben voordat ze een reactie geven. Niet bij alle rechtbanken vindt een zitting plaats, sommige plekken doen alleen schriftelijk uitspraak.

Samen met diens ouders en advocaat Smienk zit Lieve halverwege december in een kleine rechtszaal in de rechtbank in Zwolle. “De rechter had vooral veel inhoudelijke vragen voor Kim. Het ging over de politieke ontwikkelingen en of het wel de taak van de rechter is om verzoeken om een X toe te kennen. Dat vond ik wel spannend om aan te horen, omdat het beste kritische vragen waren. Mij werd gevraagd of ik andere mensen kenden die een X hebben en hoe mijn traject bij de genderpoli is geweest”, vertelt Lieve over de zitting. Na maximaal tien minuten staan ze weer buiten.

Wachten

Na de zitting begint het wachten. Eerst twee werkweken tot de uitspraak, maar door de kerstvakantie duurt dat uiteindelijk een maand. “Op een zaterdag halverwege januari kreeg ik van Kim de mail dat de rechter mijn verzoek had goedgekeurd. Ik was toch nog wel zenuwachtig dus het was zo fijn om dat te horen. Er was nu geen drempel meer die ik over zou moeten voordat ik mijn X kon krijgen”, vertelt Lieve.

Na de uitspraak gaat nogmaals een wachttijd in, van drie maanden dit keer. Dat komt omdat er na de uitspraak van de rechter een termijn ingaat waarin beide partijen, jij en de gemeente, in hoger beroep kunnen gaan tegen de uitspraak. “Kim had me hier van tevoren al over verteld, maar toch vond ik het jammer dat ik nog langer moest wachten voordat ik mijn nieuwe paspoort kon aanvragen.”

Erkenning

“Toen de drie maanden wachten erop zaten, heb ik meerdere dagen achter elkaar de site van MijnOverheid geopend om te kijken of mijn gegevens al veranderd waren. Het was zo’n onwerkelijk gevoel toen er op een gegeven moment echt bij het kopje geslacht ‘onbekend’ stond”, vertelt Lieve.

Nadat de gegevens in de Basisregistratie Personen (BRP) zijn aangepast, wordt Lieve gebeld door hun gemeente over de wijziging. “Ik werd door een hele lieve vrouw gebeld die uitlegde dat mijn documenten door de wijziging nu eventjes niet meer geldig zijn en wat ik moet doen om een nieuw paspoort en rijbewijs aan te vragen.” Er was nog wel even onduidelijkheid over welk geslacht op de nieuwe documenten zou komen te staan. “Op het einde van het gesprek zei ze dat op mijn nieuwe paspoort dan een M komt te staan. Dat was natuurlijk niet de bedoeling, dus ik legde uit dat het een X moest zijn. Ik was wel heel blij dat ze het zei, anders had er misschien inderdaad een M gestaan als ik mijn nieuwe paspoort kwam ophalen.”

In mei 2025 is het eindelijk zover en kan Lieve diens nieuwe paspoort ophalen. “Ik was zo ongelofelijk gelukkig toen ik mijn nieuwe paspoort in handen kreeg. Ik kon niet stoppen met glimlachen. Het voelt zo bevrijdend. Mijn genderidentiteit wordt nu gewoon echt erkend door de overheid.”